ABD Başkanı Donald Trump, NATO Zirvesi çerçevesinde geldiği Ankara’ya inişinde havalimanında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve diğer yetkililer tarafından karşılandı.
İki lider daha sonra Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’ne geçti ve Trump için burada resmi tören düzenlendi. Törenin ardından ise iki lider yapacakları görüşmenin başında basına açıklamalarda bulunarak soruları yanıtladı. Liderler Türkiye’nin S-400 hava savunma sistemlerini satın aldığı için çıkartıldığı F-35 savaş uçakları programına olası dönüşü ile ilgili mesajlar verdi.
Erdoğan, “Değerli dostumla Ankara’da bir arada olmak bizlere ayrı bir güç katmıştır. Kendilerine hoş geldiniz diyorum” diyerek “Bu ziyaretin ne kadar önemli olduğunu özellikle ifade etmek istiyorum” ifadelerini kullandı.
NATO Zirvesi çerçevesinde Ankara’ya gelen ABD Başkanı Donald Trump Fotoğraf: Saul Loeb/AFP
Trump ise uçağının indiği havaalanını ve Erdoğan’ı överek “Çok iyi dostuz, harika bir lidersiniz, saygı görüyorsunuz” diye konuştu. Trump ayrıca “Türkiye’nin ne kadar güçlü olduğunu bilmiyorlar Cumhurbaşkanı’na büyük saygım var” dedi.
F-35’lerle ilgili hangi mesajlar verildi?
İki lider ortak açıklama sırasında uzun süredir çözüm aranan F-35 düğümü ile ilgili de konuştu.
Trump, gazetecilerin Türkiye’ye F-35 satışı ile ilgili sorusuna şu yanıtı verdi:
“(Bu konuda) Bir karar vereceğiz. Sanıyorum ki pek çok insan, ki burada oturan pek çok kişinin de böyle düşündüğünü görebiliyorum, ‘Bunu neden yapmayalım ki?’ diyecektir. Türkiye ile daha iyi bir ilişkimiz var. Üstelik Türkiye, sadık olacağını sandığımız diğer ülkelere kıyasla pek çok açıdan çok daha sadık bir tutum sergiledi. Ve bu kesinlikle değerlendireceğimiz bir husus.”
Erdoğan ise aynı soruya karşılık “Beş uçak için bir taahhüt almıştık ve Başkan Trump da bu konuda söz verdi. Başkan Trump her zaman verdiği sözün arkasındadır. F-35 programıyla ilgili olumlu bir karar alınacağına inanıyorum” diye konuştu.
Beştepe’deki basın toplantısında bir Türk gazetecinin CAATSA yaptırımlarına ilişkin sorusu üzerine de ABD Başkanı Trump şöyle konuştu:
“Yaptırımları kaldırıyoruz. Onun (Erdoğan’ın) bu soruyu cevaplayarak zamanını boşa harcamasını istemiyorum çünkü (Dışişleri Bakanı ) Marco Rubio ile çok yakın çalışıyoruz .Yaptırımları kaldıracağız. Bunun zamanı geldi. Dostlarımıza yaptırım uygulamak istemiyoruz, bu kadar basit.”
Türkiye F-35 programından neden çıkartıldı?
Trump’ın başkanlığının ilk döneminde 2019 yılında Rus yapımı S-400 hava savunma sistemlerini satın alan Türkiye için ortak olduğu F-35 uçakları programından çıkarılması süreci başlatılmıştı. Türkiye, Nisan 2021’de programdan resmen çıkarılmış ve o dönemden bu yana S-400’leri halen elinde bulundurması nedeniyle programa geri dönebilmesi ile ilgili düğüm çözülememişti.
Trump yönetimi ikinci döneminde bu konuda yapıcı bir tutum izleyerek sorunu çözmek istediklerini ve Türk yetkililerle bunun için çalıştıklarını pek çok kez açıklamıştı.
Türkiye, 2002 yılından 2019’a kadar F-35 projesinde hem alıcı hem de ortak üretici konumundaydı ve çıkarılma kararı Türk savunma sanayisi için büyük kayıp olarak değerlendirilmişti. Ancak bu gelişmenin ardından Türkiye’nin KAAN uçaklarına daha yoğunlaşması yerli savunma imkanlarının geliştirilmesi açısından önemli görülmüştü.
Ancak bu konunun çözüme kavuşması Türkiye S-400 sistemlerine sahip olmayı (possession) sürdürmesi durumunda zor görünüyor.
Rusya yapımı hava savunma sistemi S-400 Fotoğraf: picture-alliance/dpa/V. Nevar
ABD’deki hukuki süreç Başkan’a belli ölçüde esneklik sağlasa da yaptırımların tümüyle kaldırılması için Türkiye’nin S-400’lere sahip olmaması (non-possession) şartı bulunuyor. ABD’nin herhangi bir ülkeye yaptığı her türlü silah ihracatı parasal olarak belirli bir miktarı geçtiği durumlarda Kongre’den onay gerektiriyor.
Bu arada zaman zaman çözüm olarak gündeme gelen Türkiye’nin S-400’leri başka bir ülkeye satması ya da devretmesi için ise satan ülkenin yani Rusya’nın izni gerekiyor.
Türkiye’ye S-400’ler sebebiyle CAATSA uygulanıyordu
Türkiye, Rusya’dan S-400 hava savunma sistemi satın aldığı için aynı zamanda Trump’n ilk döneminde getirilen CAATSA yaptırımlarına da tabi durumda. Ankara bu yaptırımların ve dolayısıyla savunma sanayi önündeki engellerin kaldırılmasını istiyor.
Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, son açıklamalarından birinde, “F-35 satış yasağının da CAATSA yaptırımlarından sonra kaldırılacağını düşünüyorum” demişti.
CAATSA, “ABD’nin Hasımlarına Yaptırımlar Yoluyla Mücadele Etme Yasası”nın resmi kısaltması.
